ในช่วงสิบกว่าปีที่ผ่านมา นักวิทยาศาสตร์หันมาให้ความสำคัญกับการค้นพบว่า ผู้ที่เคยเป็น “มะเร็ง” บางชนิดมีโอกาสเกิด “อัลไซเมอร์” ต่ำกว่าปกติ 10–30 เปอร์เซ็นต์ ขณะเดียวกันผู้ป่วยอัลไซเมอร์จำนวนมากก็เป็นมะเร็งน้อยกว่าปกติ!
ความสัมพันธ์ที่ผกผันของ 2 โรคตัวตึงนี้ จุดประกายแนวคิดใหม่นำไปสู่กุญแจไขปริศนาเพื่อรักษาโรคอัลไซเมอร์
โปรตีนพิษในสมอง จุดเริ่มต้นความเสื่อม
ต้องเข้าใจก่อนว่า “มะเร็ง” เกิดจากการแบ่งตัวของเซลล์ที่มากเกินไป รวมทั้งความสามารถในการหลบเลี่ยงกลไกการทำลายตัวเองของร่างกาย ตรงกันข้ามกับ “อัลไซเมอร์” ที่เซลล์ประสาทตายเร็วเกินไป ทำให้เซลล์สมองค่อยๆ สูญเสียการทำงาน จนเกิดภาวะความจำเสื่อมและความผิดปกติของระบบความคิด
ที่น่าสนใจคือ สาเหตุสำคัญประการหนึ่งของการเกิดโรคอัลไซเมอร์มาจากการสะสมของโปรตีนผิดปกติในสมอง โดยเฉพาะเบต้า-อะไมลอยด์ (Beta-amyloid) โปรตีนที่จับตัวเป็นคราบขัดขวางการสื่อสารระหว่างเซลล์ และ เทาโปรตีน (Tau protein) ที่พันกันเป็นเส้นใยทำลายระบบขนส่งสารอาหารภายในเซลล์ ซึ่งนำไปสู่การตายของเซลล์สมอง
ที่ผ่านมาการรักษาอัลไซเมอร์และโรคสมองเสื่อมจะมุ่งเน้นไปที่การกำจัดโปรตีนเหล่านี้โดยตรง แต่ผลลัพธ์ที่ได้ยังคงไม่ก้าวหน้ามากนัก นักวิทยาศาสตร์จึงเริ่มหันพิจารณาการทำให้เซลล์สมองแข็งแรงพอที่จะทนต่อความเสียหาย
บทเรียนจากมะเร็ง ทำอย่างไรให้เซลล์ “ไม่ตาย”
ความสามารถพิเศษอย่างหนึ่งของเซลล์มะเร็งคือ การหลบหลีกการตายของเซลล์ โดยมีหมัดเด็ดที่ BCL2 โปรตีนที่ทำหน้าที่ต้านการตายของเซลล์ (anti-apoptosis) ช่วยให้เซลล์มีชีวิตรอดได้นานขึ้น ทั้งเป็นตัวการทำให้โรคเรื้อรังร้ายแรงขึ้น
ประเด็นคือ หากสามารถควบคุมกลไกนี้ได้อย่างพอดีจะช่วยปกป้องเซลล์ประสาทจากการตายได้หรือไม่?
แนวคิดนี้กำลังกลายเป็นพื้นฐานของงานวิจัยใหม่จำนวนมาก ตัวอย่างเช่น การทดลองใช้ยาต้านมะเร็งบางชนิดที่ใช้ควบคุมการแบ่งตัวของเซลล์ในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ เนื่องจากพบว่าอาจช่วยกระตุ้นกระบวนการกำจัดโปรตีนเสียในสมอง
แม้ว่าการทดลองยังอยู่ในระยะต้นและยังไม่มีคำอธิบายที่สมบูรณ์ แต่ผลลัพธ์บางส่วนแสดงให้เห็นว่าการเกิดโปรตีนพิษในสมองลดน้อยลง และการทำงานของระบบประสาทที่ดีขึ้นในผู้ป่วยบางราย
ทั้งนี้ นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าผลลัพธ์ในทางบวกนี้มีความเกี่ยวข้องกับยีนและระบบควบคุมการตายของเซลล์ อาทิ ยีน p53 ที่ทำหน้าที่เป็น “ผู้พิทักษ์จีโนม” (Guardian of the Genome) บนโครโมโซมคู่ที่ 17 ที่สร้างโปรตีน p53 เพื่อตรวจสอบความเสียหายของดีเอ็นเอ ซ่อมแซม หรือสั่งกำจัดเซลล์ที่ผิดปกติ เพื่อป้องกันไม่ให้พัฒนาเป็นมะเร็ง หรือ ยีน PIN1 ที่มีความสัมพันธ์กับการแบ่งตัวผิดปกติของเซลล์มะเร็ง
การทำความเข้าใจกลไกเหล่านี้อาจเปิดประตูสู่การรักษาแบบใหม่ที่ไม่เพียงป้องกันการเสื่อมของสมอง แต่ยังช่วยรักษาสมดุลของชีวิตเซลล์ทั้งระบบ
ไม่แน่ว่า สิ่งที่เคยถูกมองว่าเป็นศัตรูของร่างกายอาจเป็นกุญแจไขสู่คำตอบของอีกโรคหนึ่งก็เป็นได้.
